سوالات متن فصل 1 زیست شناسی یازدهم

بافت عصبی از یاخته های عصبی و یاخته های پشتیبان (نوروگلیاها) تشکیل شده است.

۱- این یاخته ها تحریک پذیرند و پیام عصبی تولید می کنند. ۲- آنها این پیام را هدایت می کنند. ۳- آنها این پیام را به یاخته های دیگر منتقل می کنند.

۱- دارینه (دندریت): رشته ای است که پیام ها را دریافت و به جسم یاخته عصبی وارد می کند. ۲- آسه (آکسون): رشته ای است که پیام عصبی را از جسم یاخته ای تا انتهای خود که پایانه آکسون نام دارد هدایت می کند. ۳- جسم یاخته ای: محل قرار گرفتن هسته و انجام سوخت و ساز یاخته های عصبی است و می تواند پیام نیز دریافت کند.

یاخته عصبی دارای پوششی به نام غلاف میلین است. غلاف میلین رشته های آکسون و دندریت بسیاری از یاخته های عصبی را می پوشاند و آنها را عایق بندی می کند.

غلاف میلین در بخش‌هایی از رشته قطع می شود. این بخش را گره رانویه می نامند.

غلاف میلین را یاخته های پشتیبان بافت عصبی می سازند. یاخته پشتیبان به دور رشته عصبی می پیچد و غلاف میلین را به وجود می آورد.

۱- در ساخت غلاف میلین نقش دارند. ۲- داربست‌هایی را برای استقرار یاخته‌های عصبی ایجاد می کنند. ۳- در دفاع از یاخته‌های عصبی نقش دارند. ۴- در حفظ هم ایستایی مایع اطراف آنها (مثل حفظ مقدار طبیعی یون‌ها) نقش دارند.

۱- یاخته های عصبی حسی: پیام ها را از گیرنده های حسی سوی بخش مرکزی دستگاه عصبی (مغز و نخاع) می آورند. ۲- یاخته های عصبی حرکتی: پیام ها را از بخش مرکزی دستگاه عصبی به سوی اندام ها (مانند ماهیچه ها) می برند. یاخته های عصبی رابط: که در مغز و نخاع قرار دارند. این یاخته ها ارتباط لازم بین یاخته های عصبی حسی و حرکتی را فراهم می کنند.

پیام عصبی در اثر تغییر مقدار یون ها در دو سوی غشای یاخته عصبی به وجود می آید. از آنجا که مقدار یون ها در دو سوی غشا، یکسان نیستند، بار الکتریکی دو سوی غشای یاخته عصبی متفاوت است و در نتیجه بین دو سوی آن، اختلاف پتانسیل الکتریکی وجود دارد.

وقتی یاخته عصبی فعالیت عصبی ندارد در دو سوی غشای آن اختلاف پتانسیلی در حدود ۷۰ میلی ولت برقرار است این اختلاف پتانسیل را پتانسیل آرامش می نامند.

در غشای یاخته های عصبی مولکول های پروتئینی وجود دارند که به عبور یون ها از غشا کمک می کنند که عبارت اند از: ۱- کانال های نشتی که یون ها می توانند از آنها منتشر شوند. از راه این کانال ها یون های پتاسیم خارج و یون های سدیم به درون یاخته عصبی وارد می شوند. تعداد یون های پتاسیم خروجی بیشتر از یون های سدیم ورودی است؛ زیرا غشا به این یون نفوذپذیری بیشتری دارد. ۲- پمپ سدیم – پتاسیم که در هر بار فعالیت این پمپ، سه یون سدیم از یاختهٔ عصبی خارج و دو یون پتاسیم وارد آن می شوند. این پمپ از انرژی مولکول ATP استفاده می کند.

وقتی یاخته عصبی تحریک می شود در محل، تحریک اختلاف پتانسیل دو سوی غشای آن به طور ناگهانی تغییر می کند و داخل یاخته از بیرون آن مثبت تر می شود و پس از زمان کوتاهی اختلاف پتانسیل دو سوی غشا دوباره به حالت آرامش بر می گردد. این تغییر را پتانسیل عمل می نامند.

ابتدا کانال های دریچه دار سدیمی باز می شوند و یون های سدیم فراوانی وارد یاخته و بار الکتریکی درون آن، مثبت تر می شود. پس از زمان کوتاهی این کانال ها بسته می شوند و کانال های دریچه دار پتاسیمی باز و یون های پتاسیم خارج می شوند. این کانال ها هم پس از مدت کوتاهی بسته می شوند به این ترتیب دوباره پتانسیل غشا به حالت آرامش (۷۰-) بر می گردد.

در غشای یاخته های عصبی، پروتئین هایی به نام کانال های دریچه دار وجود دارند که با تحریک یاخته عصبی باز می شوند و یون ها از آنها عبور می کنند.

بله؛ فعالیت بیشتر پمپ سدیم – پتاسیم موجب می شود شیب غلظت یون های سدیم و پتاسیم در دو سوی غشا دوباره به حالت آرامش باز گردد.

وقتی پتانسیل عمل در یک نقطه از یاخته عصبی ایجاد می شود، نقطه به نقطه پیش می رود تا به انتهای رشته عصبی (آکسون یا دندریت بلند) برسد، این جریان را پیام عصبی می نامند.

این گره ها پتانسیل عمل ایجاد می شود و پیام عصبی درون رشته عصبی از یک گره به گره دیگر هدایت می شود. در این حالت به نظر می رسد پیام عصبی از یک گره به گره دیگر می جهد. به همین علت این هدایت را هدایت جهشی می نامند.

یاخته های عصبی با یکدیگر ارتباط ویژه ای به نام همایه (سیناپس) برقرار می کنند.

بین این یاخته ها در محل ،سیناپس فضایی به نام فضای سیناپسی وجود دارد.

برای انتقال پیام از یاخته عصبی انتقال دهنده یا یاخته عصبی پیش سیناپسی، ماده ای به نام ناقل عصبی در فضای سیناپسی آزاد می شود ناقل عصبی در جسم یاخته های عصبی ساخته درون ریز کیسه ها ذخیره می شود. این کیسه ها در طول آکسون هدایت می شوند تا به پایانه آن برسند.

ناقل عصبی پس از رسیدن به غشای یاخته پس همایه‌ای، به پروتئینی به نام گیرنده متصل می‌شود. این پروتئین همچنین کانالی است که با اتصال ناقل عصبی به آن باز می‌شود. به این ترتیب، ناقل عصبی با تغییر نفوذپذیری غشای یاخته پس همایه‌ای به یون‌ها، پتانسیل الکتریکی این یاخته را تغییر می‌دهد. براساس اینکه ناقل عصبی تحریک کننده یا بازدارنده باشد، یاخته پس همایه‌ای تحریک، یا فعالیت آن مهار می‌شود. پس از انتقال پیام، مولکول‌های ناقل باقی مانده، باید از فضای همایه‌ای تخلیه شوند تا از انتقال بیش از حدّ پیام جلوگیری و امکان انتقال پیام‌های جدید فراهم شود. این کار با جذب دوباره ناقل به یاخته پیش همایه‌ای انجام می‌شود، همچنین آنزیم‌هایی ناقل عصبی را تجزیه می‌کنند. تغییر در میزان طبیعی ناقل‌های عصبی از دلایل بیماری و اختلال در کار دستگاه عصبی است.

۱- جذب دوباره ناقل به یاخته پیش سیناپسی انجام می شود ۲- همچنین آنزیم هایی که از یاخته ها ترشح می شوند، ناقل عصبی را تجزیه می کنند.

علاوه بر استخوان‌‌های جمجمه و ستون مهره، سه پرده از نوع بافت پیوندی به نام پرده‌های مننژ از مغز و نخاع حفاظت می‌کنند. فضای بین پرده‌ها را مایع مغزی – نخاعی پر کرده است که مانند یک ضربه‌گیر، دستگاه عصبی مرکزی را در برابر ضربه حفاظت می‌کند. همچنین یک عامل حفاظت کننده دیگر در مغز، سد خونی – مغزی و در نخاع سد خونی – نخاعی نام دارد.

از مخ، مخچه و ساقه مغز تشکیل شده است.

مخ

با رشته های عصبی به هم متصل اند. رابطه ای سفید رنگ به نام رابط پینه ای و سه گوش از این رشته های عصبی اند که هنگام تشریح مغز آنها را می بینید.

دو نیمکره به طور همزمان از همه بدن اطلاعات را دریافت و پردازش می کنند تا بخش های مختلف بدن به طور هماهنگ فعالیت کنند.

قشر مخ نام دارد و از ماده خاکستری است و سطح وسیعی را با ضخامت چند میلی متر تشکیل می دهد. قشر مخ چین خورده است و شیارهای متعددی دارد. قشر مخ جایگاه پردازش نهایی اطلاعات ورودی به مغز است که نتیجه آن یادگیری تفکر و عملکرد هوشمندانه است.

به چهار لوب پس سری، گیجگاهی، آهیانه و پیشانی تقسیم می شوند.

ساقه مغز از مغز میانی، پل مغزی و بصل‌ النخاع تشکیل شده است.